Adalet Bakanı Akın Gürlek, yeni sosyal medya düzenlemesi hakkında önemli bilgiler paylaştı. İletişim Başkanlığı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı’nın yaptığı görüşmelerin ardından taslağın hazırlandığı bildiriliyor. Hazırlanan düzenlemeye göre, Türkiye’den günlük erişimi 1 milyondan fazla olan Instagram, YouTube, TikTok ve X gibi büyük platformlara giriş yaparken, artık e-Devlet üzerinden kimlik doğrulaması yapılması zorunlu hale gelecek.

Bakan Gürlek, bu düzenlemeyi “Dünyada bir ilk” olarak tanımladı. Kullanıcılar, hesap açarken sosyal medya platformu üzerinden doğrudan e-Devlet sistemine yönlendirilecek. E-Devlet, kimlik bilgilerini platforma aktarmadan, sadece doğrulamanın yapıldığını teyit eden kişiye özel bir “anahtar” üretecek.

Bakan, bu düzenlemeyle kullanıcıların özgürce ifade kullanabileceğini ve suçluların görünmez olamayacağı şeffaf bir dijital ortam oluşturulacağını savunuyor. “Dijital kaos büyüyor, bu düzenleme artık bir zorunluluk” ifadesini de eklemeyi ihmal etmedi.

Düzenlemenin hayata geçmesi için yaklaşık 9 aylık bir süreç öngörülüyor. İlk 3 ayda yönetmelik ve teknik altyapı oluşturulacak, ikinci 3 ayda platformlar sistemlerini kuracak, son 3 ayda ise mevcut kullanıcıların sisteme entegrasyonu tamamlanacak.

Kimlik doğrulama yükümlülüğünü yerine getirmeyen sosyal medya sağlayıcıları için kademeli ve ağır yaptırımlar öngörülüyor. Küresel cironun yüzde 3’üne kadar idari para cezası, reklam yasağı ve internet trafiği bant genişliğinin %50 ile %90 arasında daraltılması gibi önlemler bu yaptırımlar arasında yer alıyor. Ayrıca, adli mercilerce talep edilmesi halinde, katalog suçlara yönelik içerikleri paylaşan hesapların gerçek kimlik bilgileri en geç 30 gün içinde sağlanmak zorunda olacak.

Amaç meşru, araç orantılı mı?

İnternetin yaşamımızda giderek daha fazla yer kapladığı günümüzde, kötü niyetli bireylerin varlığı da bir gerçek. Bu durum, ebeveynlerin endişelerini artırıyor. Özellikle gençlerin ve çocukların bu ortamda olumsuz etkilerden korunması konusunda aileler daha fazla kontrol talep ediyor. Görüştüğüm bazı milletvekilleri, ailelerden gelen baskıların farkında olduklarını belirtiyorlar.

Türkiye’de tartışılan model, sosyal medyaya erişimde e-Devlet Kapısı aracılığıyla yaş ve kimlik doğrulaması yapılmasını öngörüyor. Gerekçe ise 15 yaş altındaki çocukları zararlı içerikten korumak. Ancak amaç ile araç arasındaki denge iyi kurulmazsa, ortaya çıkan sistem ifade özgürlüğü, siber güvenlik ve ekonomik sorunlar yaratabilir.

Dolayısıyla, kritik soru şu: Amaç meşru, araç orantılı mı? Çocukları koruma çabası evrensel bir kamu yararıdır. Birçok ülke de yaş doğrulama yöntemlerini tartışıyor, ancak tüm kullanıcıları kapsayan bir kimlik temelli erişim, çocukları korumak için gerçekten gerekli ve orantılı mı? Çocuk koruma hedefi, giderek amaçlı müdahalelere dönüşüyor ve tüm ülke nüfusunun kimliklerinin kontrol altına alınması, ifade özgürlüğünü kısıtlayabilir ve siber güvenlik riskleri yaratabilir.

Siber güvenlik riski

Kimlik doğrulama ile sosyal medyaya giriş yapılması, merkezi bir sistemin kullanılmasının getirebileceği çeşitli riskleri beraberinde getiriyor:

• Tekil zafiyet noktası: Tüm erişim akışı aynı kapıya dayanır, bu da hizmet kesintisi durumunda geniş çaplı erişim sorunları yaratabilir.
• Yüksek değerli veri havuzu: Kimlik ve davranış verilerinin bir araya gelmesi, sızıntı halinde geri dönüşü olmayan zararlar doğurabilir.
• Profil çıkarımı ve izleme: Kullanıcıların sosyal medya davranışları üzerinden hedeflenmesi mümkün hale gelebilir.
• Uluslararası uyarılar: Birçok ülkede bu model tartışılırken, merkezi veri toplamanın riskleri konusunda uyarılar yapılmaktadır.

Bu nedenle, çocukların güvenliği için oluşturulacak sistem, ülkenin en büyük güvenlik açığına dönüşebilir.

Anonimlik ve ifade özgürlüğü: Çocuklar korunurken, yetişkinlere sansür mü geliyor?

Yaş doğrulama uygulamaları, çoğu zaman kimlik doğrulamaya dönüşüyor. Bu durum, anonim kalmak isteyen yetişkin kullanıcıların da gerçek kimlikle ifade vermeye zorlanması anlamına geliyor. Bu da “Chilling effect” (soğutucu etki) yaratabilir, yani eleştirinin azalmasına, politik ve hassas konuların tartışılmamasına neden olabilir.

Ayrıca, kültürümüzdeki anonimlik ve mahlas geleneği, dijital üretim üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Kimlik zorunluluğu, yaratıcı süreçleri kısıtlayabilir ve yeni seslerin bastırılmasına yol açabilir. Yaratıcılık, çoğu zaman görünmeden deneme yapma cesaretiyle ortaya çıkar.

Platformlar küresel, ulusal kimlik nasıl çalışacak?

X ve Meta gibi platformlar küresel ölçekte faaliyet gösteriyor. Türkiye’ye özgü bir model oluşturulurken bazı sorular gündeme geliyor:

• Türkiye’deki kullanıcılar ayrı bir doğrulama katmanına mı tabi olacak?
• Yurt dışındaki Türk kullanıcılar bu kurallara dahil olmayacak mı?
• İçerik akışı asimetrik mi olacak? Örneğin, dünya genelindeki kullanıcıların her şeyi paylaşırken, Türkiye’deki kullanıcıların kısıtlanması söz konusu mu?

Örneğin, İngiltere’deki bir kullanıcı özgürce içerik paylaşırken, Türkiye’deki bir kullanıcının durumu nasıl olacak? Bu durum, Türkiye’deki içeriklerin küresel görünürlüğünü azaltabilir ve platformlar uyum sağlamazsa pazardan çekilme riski doğurabilir.

Erişimin engellenmesi riski

Kimlik, bir erişim anahtarı işlevi görebilir. Bu, belirli kişilerin platformlara erişimlerinin idari olarak kısıtlanması anlamına gelebilir. Bu noktada, bağımsız yargı denetimi ve şeffaflık mekanizmalarının varlığı kritik öneme sahiptir.

Hangi ülkede ne uygulama var?

Öncelikle, büyük demokratik ülkelerde internetin geneline kimlik numarası benzeri zorunlu giriş uygulaması bulunmamaktadır. Bununla birlikte, birçok ülke yaş doğrulama yöntemlerini daha sınırlı şekillerde uygulamaktadır. Örnekler:

• Avrupa: Kimlik değil, platform içinde yaş doğrulama yapılıyor.
• İngiltere: Online Safety Act kapsamında yaş doğrulama zorunlu ancak merkezi veri toplama yok.
• Fransa: Porno sitelerine yaş doğrulama var, ancak anonim doğrulama hedefleniyor.
• ABD: Eyalet bazında uygulamalar mevcut, bazıları ID istemekte ancak merkezi kimlik zorunluluğu yok.
• Güney Kore:</strong