Dünyanın en prestijli uluslararası sanat etkinliklerinden biri olan Venedik Bienali, 9 Mayıs’ta “Minör Tonlarda” temasıyla ziyaretçilere kapılarını açtı. Bienalin 61. edisyonu, büyük anlatılar yerine, sessiz ve derin bir direniş ile dönüşümü ön plana çıkarıyor. Bu yılki etkinliğin küratörü Koyo Kouoh’un vefatından sonra, onun imzasını taşıyan bu tema, katılımcı sanatçılara ve eserlerine ilham veriyor.

Koyo Kouoh

Serginin kavramsal çerçevesi, küresel Güney’in, diasporanın, mülteciliğin ve göz ardı edilen minör ekosistemlerin estetiğine odaklanıyor. Ayrıca toplumsal cinsiyet rolleri, kadın mücadelesi ve kuir kimliklerin varoluş mücadelesi de serginin merkezinde yer alıyor.

Bu yılki bienal, 110 sanatçı ve kolektifin yanı sıra, yüzlerce ülkenin temsil edildiği bir edisyon olarak, çağdaş sanatın tüm disiplinlerini harmanlayarak görsel bir çeşitlilik sunuyor. Enstalasyonlar, ses yerleştirmeleri, performanslar, fotoğraf ve videolar ile birlikte tuval resmin çağdaş sanattaki gücünü yeniden kazandığını gözlemliyoruz. Son yıllarda çağdaş sanatın en yaygın medyumu haline gelen tekstil, bu edisyonda da hafıza ve el emeğini ön plana çıkaran önemli bir malzeme olarak dikkat çekiyor.

Sanat tarihi perspektifinden bakıldığında, sergi kadim kültürlere, köklere ve yeryüzü mitlerine bir dönüş niteliğinde. Sanatçılar, bitkisel motiflere ve özellikle yaşamın ve direnişin simgesi olan ağaç formlarına, antik toprak figürlerine ve arketiplere yöneliyor.

Hayvanların Anne Ruhları Konseyi, Célia Vasquez Yui

Sergi, mekânın sınırlarını zorlayan anıtsal ölçekli eserlere de ev sahipliği yapıyor.

Bu 61. edisyon, sergilenen eserlerin yanı sıra, bienal tarihindeki en büyük politik krizlerden birine sahne olmasıyla da akıllarda kalacak gibi görünüyor.

Rusya ve İsrail’in katılımına yönelik küresel tepkiler, açılış haftasında benzeri görülmemiş protestolarla gündeme geldi.

Bienal jürisi, aldığı bir kararla İsrail ve Rusya’yı bienalin en prestijli ödülleri olan Altın ve Gümüş Aslan değerlendirmelerinin dışına bıraktığını duyurdu.

Bu karar, bienal yönetimi tarafından kabul edilmediği için jüri üyeleri toplu halde istifa etti. İran pavyonu bienalden çekildi. Ödüllerin oylamayla belirleneceği yönünde bir karar alındı, ancak bazı bağımsız sanatçılar ve ülke pavyonları jürinin istifasıyla dayanışma içinde ödüle aday olmayacaklarını bildirdi.

Uluslararası jürinin istifasıyla büyüyen kriz, ‘Art Not Genocide Alliance’ öncülüğünde tarihi bir kültür işçileri grevine dönüştü.

Bienal yönetiminin tutumuna karşı, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 20’ye yakın ülke pavyonu, İsrail’in varlığını protesto etmek amacıyla kapılarını geçici olarak kapatarak bu boykota destek verdi.

İsrail protestolarından bir kare

Bütün bu politik gerginliklerin ortasında, Arsenale’deki Türkiye pavyonu, toplumsal normlar, göç ve kimlik meselelerini nüktedan bir dille ele alan Nilbar Güreş’in “Gözlerinizden Öperim” başlıklı sergisine ev sahipliği yapıyor.

Bu bağlamda, serginin küratörü Başak Doğa Temür ile gerçekleştirdiğimiz söyleşide, serginin hazırlık sürecini, kavramsal dünyasını ve bienalin bu tarihi atmosferini konuştuk.

– Nilbar Güreş’in “Gözlerinizden Öperim” sergisi, Venedik Bienali’nin güncel temasıyla nasıl bir ilişki kuruyor?

Nilbar Güreş, İKSV’nin davet ettiği bir danışma kurulu tarafından, Doktor Ceren Özpınar, küratörler Öykü Özsoy Sağnak, Ulya Soley ve Chus Martínez’den oluşan bir grup kadın jüri tarafından seçildi.

Chus Martínez aynı zamanda Danimarka pavyonunun küratörü olarak görev alıyor. Nilbar Güreş’in seçimi yapılırken, Venedik Bienali’nin temasının henüz detaylı bir şekilde açıklanmadığı bir dönemde gerçekleşti. Küratör olarak Koyo Kouoh’un atandığı duyurulmuştu, ancak tema henüz belirlenmemişti. Nilbar Güreş, Eylül ayında seçildi ve sanatçıya bildirildi.

– Kısa bir süreç değil mi?

Evet, oldukça kısa bir süreç. Venedik Bienali’nin dinamikleri gereği