Hazine ve Maliye Bakanlığı, 2026 yılı Ocak–Mart dönemine ait bütçe gerçekleşmelerini kamuoyuyla paylaştı. İlk bakışta görülen rakamlar güçlü bir tablo sergilese de, detaylı incelendiğinde bu durumun aslında değişmeyen bir vergi düzenini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır.

Vergi gelirlerinin yüzde 44,58’i Katma Değer Vergisi (KDV) ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) kaynaklıdır. Dolaylı vergilerin toplam içindeki payı ise yüzde 60 civarındadır. Bu durum, mevcut sistemin hala tüketim üzerinden döndüğünü ve harcama yapıldıkça vergi ödendiğini göstermektedir. Ayrıca, gelir vergisinin ilk taksiti ve geçici vergi etkisi ortadan kalktığında, dolaylı vergilerin payı daha da artacaktır. Bu tablo, vergi sisteminin yükünü geniş kitlelere yaymak yerine, onları merkeze aldığını ortaya koymaktadır.

Asıl dikkat çekici nokta ise “5,5 milyon beyanname ile rekor” ifadesinin arkasında gizli. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, “Gelir vergisi beyannamesi sayısı 5,5 milyona ulaşarak rekor kırdı; 401 bin mükellef ilk kez beyanname verdi.” şeklinde bir bilgi verdi.

Kağıt üzerinde milyonlarca kişinin beyanname vermesi, vergi sisteminin genişlediği izlenimini yaratıyor. Ancak bu durum, büyük ölçüde yanıltıcı bir görüntüden ibarettir.

2026 yılı Mart ayı itibarıyla toplam gelir vergisi tahsilatı 870 milyar lirayı aşmış durumda. Ancak bunun yalnızca 97 milyar lirası beyan yoluyla tahsil edilirken, 752 milyar lira stopaj yoluyla, yani gelir henüz elde edilmeden kesilerek alınmıştır. 2025 yılı Ocak–Mart dönemine göre beyan yoluyla tahsil edilen gelir vergisi yüzde 220 artış göstermiş olsa da, bu artış tutarı 30 milyar TL’den 97 milyar TL’ye ulaşmakla sınırlıdır. Bu miktar, 2026 yılı Ocak–Mart döneminde tahsil edilen toplam vergi gelirlerinin yalnızca yüzde 2,89’una denk gelmektedir.

Devlet, gelir vergisinin yaklaşık yüzde 87’sini, mükellefin eline geçmeden, stopaj yöntemiyle toplamaktadır. Buna rağmen, hem söylemde hem de mevzuat düzeyinde “beyan esasına dayalı sistem” ifadesi kullanılmaya devam edilmektedir.

Gerçek durum ise, beyan sisteminin tali, stopaj sisteminin ise asli hale geldiğidir.

Avukatlar, doktorlar, kuyumcular, galericiler, mühendisler ve taksiciler gibi birçok meslek grubunun milyonlarca beyanname vermesine rağmen, bu beyanların vergi üretme kapasitesi oldukça sınırlı kalmaktadır. Verginin büyük bir kısmı zaten stopaj yoluyla tahsil edilmektedir. Beyanname ise genellikle yalnızca biçimsel bir yükümlülük ve kayıt işlemi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu durum, vergi yükünün kimler üzerinde yoğunlaştığını açıkça ortaya koymaktadır.

Vergi yükü, gelirini beyan eden ancak düşük katkı sağlayan geniş bir kitlenin değil, geliri daha oluşmadan kesilenlerin, özellikle ücretlilerin üzerinde yoğunlaşmaktadır. Ücretli kesim, vergiyi ödeyip ödememeyi tartışma şansına sahip değildir. Pazarlık, erteleme ya da kaçınma imkanı bulunmamaktadır.

Stopaj sistemi, bu nedenle tercih edilmektedir; çünkü en kolay, en hızlı ve en garantili tahsilat yöntemi budur.

Ancak kolay olan her zaman adil demek değildir.

Görünen tablo, vergi sisteminin yalnızca teknik bir tercih değil, aynı zamanda bir yük dağılımı tercihi olduğunu göstermektedir. Devlet, vergiyi en kolay kimden alabiliyorsa, yükü de esas olarak onun üzerine yıkmaktadır.

Özellikle dolaylı vergilerin ağırlığı eklendiğinde, tablo daha da ağırlaşmaktadır: hem kazanırken kesinti yapılıyor hem de harcama esnasında vergi alınıyor.

Ortada bir rekor bulunmakta. Ancak bu rekor, vergi sisteminin güçlendiğini değil; beyanın sistem içindeki etkisinin ne kadar sınırlı kaldığını ve stopajın ne denli baskın hale geldiğini göstermektedir.

Türkiye’de vergi sistemi, kağıt üzerinde beyana dayansa da, fiili olarak bu sistemin adı stopajdır.

Bu sistemde, verginin en ağır yükünü itiraz edemeyenler taşımaktadır.