Türkiye Barolar Birliği’nden (TBB) yapılan açıklamada, Adalet Bakanı Akın Gürlek’in yargı süreçlerinde yapay zeka kullanımı ile ilgili açıklamalarına değinilerek, “Devletin öncelikli görevi, yurttaşların avukata erişimini yaygınlaştırmak, savunma hizmetini güçlendirmek ve adalete erişimi fiilen mümkün kılan yapısal mekanizmaları kurmaktır” ifadesi yer aldı.

Açıklamada, Bakan Gürlek’in yapay zekâ ile ilgili değerlendirmelerinin, avukatlık mesleğinin yerine geçip geçemeyeceği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme getirdiği belirtildi. Adaletin gerçek anlamda sağlanabilmesi için savunmanın güçlendirilmesinin öncelikli bir hedef olduğu vurgulandı.

Açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

“Adalet Bakanı Akın Gürlek’in katıldığı bir söyleşide yargı süreçlerinde yapay zekâ kullanımına dair yaptığı açıklamalar, bu konudaki tartışmaları alevlendirmiştir. Bu tartışmalara, hak arama özgürlüğü ve adalete erişim hakkı çerçevesinde yaklaşmak önemlidir. Mahkemeye erişim hakkı, yalnızca yargı makamlarına başvuru imkânından ibaret değildir; nitelikli hukuki yardıma ulaşmayı, sürecin etkin bir şekilde yürütülmesini ve verilen kararların uygulanmasını da kapsar. Bu kapsamlı yapının güvence altına alınması, devletin temel yükümlülüğüdür.

Bu bağlamda, devletin öncelikli hedefleri arasında yurttaşların avukata erişimini artırmak, savunma hizmetlerini güçlendirmek ve adalete erişim için gerekli yapısal mekanizmaları oluşturmaları gerektiği ifade edilmiştir. Yargı Reformu Strateji Belgesi’ndeki önleyici hukuk anlayışı çerçevesinde, bazı işlemlerin avukat aracılığıyla yapılmasını ve belirli davalarda avukatla temsilin zorunlu hale getirilmesini öngören taahhütler de bu yaklaşımın bir örneğidir.

Günümüzde hukuk sisteminde adalete erişimi kısıtlayan yapısal sorunlar hâlâ mevcuttur: Yüksek yargı harçları, uzun yargılama süreçleri ve kararların öngörülebilir olmaması bu alandaki en büyük engeller arasında yer almaktadır. Bu nedenle, devletin özellikle ekonomik olarak dezavantajlı yurttaşlar için avukata erişimi sağlayan adli yardım sistemini güçlendirmesi ve tüm yurttaşlar için kamu destekli hukuk sigortası gibi kalıcı çözümler sunması gerekmektedir. Yargı harçları, adalete erişimin önünde bir engel olmaktan çıkarılmalı, adli müzaheret sistemi etkinleştirilmeli ve nitelikli hukuk eğitimi yeniden yapılandırılmalıdır.

“Avukatlar, yapay zekâ dahil olmak üzere teknolojik gelişmelerden elbette yararlanacaktır”

Unutulmamalıdır ki, savunma makamı, adil yargılanma hakkının güvencesidir ve yalnızca bir meslek dalı değildir. Avukatlar, yapay zekâ gibi teknolojik gelişmelerden yararlanacaklardır; ancak bu araçlar insan hakları güvencelerinin yerine geçmemeli, onları destekleyici nitelikte kullanılmalıdır. Bu süreçte kişisel verilerin korunması, sır saklama yükümlülüğü ve mesleki bağımsızlık ilkeleri titizlikle gözetilmelidir.

Adalete erişimin sağlanmadığı ve savunmanın güçlendirilmediği bir yapıda teknolojik çözümler, yapısal sorunların üzerini kapatacak geçici araçlar haline gelebilir. Kalıcı çözümler, güçlü bir hukuk devleti iradesiyle, savunmayı güçlendiren, yurttaşların avukata erişimini güvence altına alan ve yargı bağımsızlığını tartışmasız bir şekilde tesis eden politikaların hayata geçirilmesi ile mümkün olacaktır. Hukukun üstünlüğü ancak bu temeller üzerinde gerçek anlamını bulabilir.