Yapay zekânın ekonomi üzerindeki mevcut ve gelecekteki etkileri üzerine tartışmalar uzun bir süredir gündemde. Bazı gruplar bu etkilerin oldukça büyük ve tehditkar olacağını savunurken, diğerleri daha mütevazı sonuçlar bekliyor. Ancak, bu konudaki literatür çalışmaları oldukça sınırlı kalıyor. [Akademik araştırma yatırım tavsiyesidir.]

Geçtiğimiz ay, bu alandaki en kapsamlı çalışmalardan biri yayımlandı. Forecasting Research Institute [Öngörü Araştırma Enstitüsü] ile Federal Reserve Bank of Chicago [Chicago Merkez Bankası], Yale İşletme Okulu ve Stanford Üniversitesi’nden ortak yazarlar, 69 ekonomist, 52 yapay zekâ endüstrisi ve politika uzmanı, 38 süper tahminci ve halktan 401 kişinin görüşlerini, 2025 Ekim ile 2026 Şubat tarihleri arasında yapılan geniş bir izleme ile sunuyor.

Bu çalışma, ABD ekonomisini merkezine almasına rağmen, diğer ülkeler için de önemli bulgular içeriyor. Zira ABD, yapay zekânın gelişimi ve etkileri konusunda günümüzde dünyanın merkezi konumunda. [Çin’i de göz ardı etmemek gerekiyor.] ABD’deki ekonomik gelişmeler, dünya ekonomisi üzerinde domino etkisi yaratma potansiyeline sahip. Bu nedenle, yapay zekânın ABD ekonomisinin geleceğine yönelik veriye dayalı senaryoları incelemek, diğer ülkeler için de önemli sonuçlar barındırıyor.

Çalışmada yer alan paydaşlar, 2030 yılına kadar yapay zekâ teknolojilerinin mevcut seviyesinden daha ileri bir aşamaya geçeceği konusunda hemfikir. Genel beklentiler arasında, 2030 yılında yapay zekânın yarı otonom araştırma laboratuvarlarını yönetebilmesi, bir insanın beş gününü alacak kodlama görevlerini tamamlayabilmesi, yüksek kaliteli romanlar yazabilmesi, karmaşık iş rollerini üstlenebilmesi ve ev içerisinde dolaşabilen temel görevleri yerine getirebilen robotların bulunması yer alıyor.

Bu ilerlemenin ekonomik etkisi ne olacak peki?

Ekonomistlerin bu soruya yanıtı olumsuz. Onlar, ABD GSYİH’si, toplam faktör verimliliği ve işgücüne katılım gibi temel göstergelerin tarihsel trendlere yakın kalacağını öngörüyor. 2030 yılı için medyan büyümenin yüzde 2,5, 2050 yılı için ise yüzde 2,5 ile yüzde 3 arasında olacağı tahmin ediliyor; 2025 yılında ABD’de GSYİH büyüme oranı ise yüzde 2,4 olarak gerçekleşmişti.

Grafik 1: Senaryolara bağlı olarak GSYİH ve iş gücüne katılım oranlarının değişimi (Karger vd. 2026)

Bu ılımlı senaryo altında, 2050 yılı için hesaplanan işgücüne katılım oranının yüzde 58’e düşeceği görülüyor. 1980’lerden bu yana ABD’de işgücüne katılım oranının yüzde 60’ın altına inmediğini düşünürsek, bu tahmin oldukça dikkat çekici.

Ancak burada kritik bir soru gündeme geliyor: Bu senaryodaki düşüşün tek sebebi yapay zekâ mı olacak, yoksa yaşlanan dünya nüfusunun da etkisi olacak mı?

Yazının bu aşamasında muhtemelen aklınızda şu soru şekilleniyordur: Madem yapay zekâda teknik bir ilerleme söz konusu, bahsedilen ılımlı senaryo bile dikkat çekici; ekonomik etkisi neden sınırlı kalıyor?

Bu sınırlı etkinin nedenleri dört başlık altında özetleniyor. İlk olarak, yapay zekâdan elde edilecek verimliliğin dengesiz ve gecikmeli yayılımı dikkat çekiyor. İkincisi, demografik gerileme ve jeopolitik istikrarsızlık. Üçüncüsü, enerji ve çip arzındaki kısıtlamalar ile veri merkezi inşa sürelerinin GSYİH büyümesini olumsuz etkilemesi. Dördüncüsü ise yapay zekânın sebep olduğu kuyruk riskleri, yani varoluşsal tehditler, toplumsal huzursuzluk ve benzeri durumlar.

Peki, her ay en az bir kez tartışmalı açıklamalar yapan CEO’ların öngörüleri gerçek olursa ve bu anketin genel kanısının aksine 2030’a kadar hızlı bir ilerleme yaşanırsa ne olur?

Tarih, uzmanların tutan öngörüleri kadar, tutmayan öngörüleriyle de dolu.

Çalışma, hızlı ilerleme senaryosuna da yer veriyor. Bu senaryoda yapay zekâ araçları, tüm yazılım mühendislerinden daha iyi performans gösteriyor, ödüllü eserler üretiyor ve insanların görevlerini daha hızlı ve güvenilir biçimde yerine getirebilen robotlar mevcut. Bu senaryonun gerçekleşme olasılığı ise yüzde 14 olarak hesaplanmış. Küçük bir ihtimal gibi görünse de, istatistikte yüzde 1 bile büyük bir olasılık olabiliyor; dolayısıyla bu yüzde 14’ü dikkate almakta fayda var. [Benim için bu olasılık yüzde 1’in altında olsa da.]

Hızlı ilerleme senaryosunda 2030 ve 2050 için ekonomik göstergeler hesaplandığında, daha fazla büyüme ve daha düşük işgücüne katılım oranları ortaya çıkıyor.

Tablonun orijinaline buradan erişebilirsiniz. (Karger vd. 2026)

2030 ve 2050 için sırasıyla yüzde 3,3 ve yüzde 3,5 büyüme öngörülürken, işgücüne katılım oranları yüzde 59,1 ve yüzde 55 olarak hesaplanmış. ABD’deki işgücüne katılım oranının son 45 yıldır yüzde 60’ın altına inmediğini hatırlatmakta fayda var.

Bu yüzdeler küçük görünse de, gerçekte büyük miktarları temsil ediyor. Örneğin, 2050 yılındaki olası yüzde 3,5’lik büyümenin parasal karşılığı yaklaşık 54,7 trilyon dolar; bu, yüzde 2,5’lik senaryodaki büyüklüğün yaklaşık yüzde 25 fazlası anlamına geliyor.

Öte yandan, işgücüne katılımın yüzde 55’e düşmesi, 10 milyon kişinin iş kaybı demek. Bunun yaklaşık 5 milyonunun yapay zekâdan kaynaklanabileceği düşünülüyor. Ancak bu durumun yalnızca hızlı ilerleme senaryosu için geçerli olduğunu hatırlatmak önemli.

Fakat burada asıl endişe verici olan başka bir nokta var. En zengin yüzde 10’un elinde bulundurdu