Yaş (Iași), Romanya’nın en büyük ikinci şehri olup, aynı zamanda Yaş ilinin merkezidir. Romanya’nın sosyal, kültürel, akademik ve sanatsal yaşamının önemli merkezlerinden biri olarak öne çıkan Yaş, her yıl Mayıs ayında uluslararası bir şiir festivali düzenlemektedir. Bu yıl 12.’sini gerçekleştirdiğimiz festivalde davetli şair olarak yer aldım. Şehir, 1564’ten 1859’a kadar Boğdan Prensliği’nin, 1859’dan 1862’ye kadar Romanya Prensliği’nin ve 1916’dan 1918’e kadar Romanya Krallığı’nın başkenti olmuştur. Osmanlı Devleti tarafından ilhak edilip bir sancak haline getirilen Yaş, 16. yüzyılın ortalarından itibaren Osmanlı himayesinde ve nüfuzu altında yaklaşık 300 yıl boyunca varlık göstermiştir. Bu süreç boyunca, kentin edebiyat, sanat, bilim ve mimari alanında önemli eserler ürettiği, bugünün Türkiye coğrafyasında yapılanların çok üstünde bir mirasa sahip olduğu söylenebilir. Rönesans’tan Modern sanata kadar Avrupa’nın en gelişmiş kentlerinde karşılaşılabilecek birçok mimari ve sanat eseri bu şehirde bulunabilir.

Romanya’nın en eski üniversitesine ve ilk mühendislik okuluna ev sahipliği yapan Yaş, ülkenin önemli eğitim ve araştırma merkezlerinden biridir. Vasile Alecsandri Ulusal Tiyatrosu, Moldova Devlet Filarmonisi, Opera Binası, Yaş Athenaeum, Yaş Botanik Bahçesi, Merkez Üniversite Kütüphanesi gibi yüksek kaliteli kültür merkezleri ve festivalleri, çeşitli müzeler ve anıtlar, kentin sosyal ve kültürel yaşamının dinamik merkezleri arasında yer almaktadır. Kent, her yıl Ekim ayında düzenlenen Ortodoks dünyasının en önemli hac seyahatinin merkezi olarak da bilinmektedir.

Yaş, UNESCO Edebiyat Kenti olarak tanınan tek Romanya şehridir. 8-17 Mayıs tarihleri arasında gerçekleştirilen 2026 Uluslararası Yaş Şiir Festivali’nde davetli şair olarak yer almak, benim için son derece değerli bir deneyim oldu. Tarihi öneme sahip mekânları gezmek ve bu mekânların hikâyelerini öğrenmek, geçmişle bağlantı kurmanın ötesinde, o tarihsel hafızanın bir parçası olmayı sağladı.

Opera binası, Yaş

Farklı kıtalardan şairlerin bir araya geldiği bu etkinlik, Yaş kentine bir vefa borcu olarak görülmektedir. Alexandru Ioan Cuza Üniversitesi, Ciurea’daki Cela Neamtu UNESCO Kültür Merkezi ve Yazarlar Birliği salonlarında şiirler okuduk, şiir üzerine sohbetler gerçekleştirdik. Altmıştan fazla şair, kendi dillerinde ve çevirilerle şiirlerini dinleyicilere sundu. Farklı gruplara ayrılan şairler kendi etkinliklerini düzenlerken, tüm şairlerin bir arada yer aldığı müzikli etkinlikler de yapıldı. Yaş Belediye Başkanı Mihai Chirica’nın himayesinde, yazar örgütlerinin işbirliğiyle gerçekleştirilen etkinlikler, kentin tarihi öneme sahip mekânlarında yer aldı.

Festivalin direktörlüğünü üstlenen şair Adi Christi’nin yanı sıra, saygın şair Valeriu Stancu da organizasyonda önemli bir rol oynadı. Bizim sekiz kişilik şair grubumuza “Galata” adı verilirken, koordinatörlüğünü Marius Chleru üstlendi. Ekibimizde yer alan Maria Gradinaru, her adımımızı belgelendiren tanığımız oldu.

Daha önce Türkiye’nin çeşitli yerlerinde ve Kıbrıs’ta katıldığım festivallerde tanıştığım bazı şairlerle burada yeniden karşılaşmak oldukça keyifliydi. Festivalde yer alan önemli isimleri tek tek sıralamak uzun sürer ancak farklı coğrafyaların seslerinin insani açıdan pek de farklı olmadığını söyleyebilirim. Hepimiz aynı trajedinin aktörleriyiz. Günümüz dijital medya ortamında şiir etkisini kaybetmiş gibi görünse de, vicdan ve muhakeme, benzer farkındalıkların dilini oluşturmaya devam etmektedir.

Kentin etkileyici ve bakımlı parkları, geniş alanlara yayılmış durumda. Bu parkların merkezlerinde, şairlerin ve yazarların büstleri ile heykelleri sıralanmıştır. Şehir genelinde, ana caddelerden ara sokaklara kadar birçok heykel görmek mümkündür. Sanat ve edebiyat etkinlikleri için Amerika’dan Ortadoğu’ya birçok yer gezdim; ancak yazarlarına, şairlerine, düşünürlerine ve tarihsel sembolik figürlerine bu denli sahip çıkan ve saygı gösteren bir başka şehirle karşılaşmadım. Okullara, kültür sanat merkezlerine ve meydanlara bu şahsiyetlerin isimleri verilerek değerli bir hafızanın diri tutulması sağlanmaktadır.

Bağımsızlık Anıtı, Yaş

Bu etkinlikte en sık karşılaştığımız isim Mihai Eminescu’dur (15 Ocak 1850 – 15 Haziran 1889). Kendisi, Romanya’nın en ünlü ve etkileyici yazarlarından biri olarak anılan bir romantik şair, romancı ve gazetecidir. Onun heykelinin önünde bir hatıra fotoğrafı çekmeden geçmek mümkün değil. “Öylesine, coşkumuz karanlık derinliklerde söndüğünde, sönmüş aşkın ışığı bizi kovalar” dizeleri, kırkıncı yaşına basmadan hastalanarak hayatını kaybeden Eminescu’ya aittir.

Eminescu’nun ilk şiir kitabı 16 yaşında yayımlanmıştır. Şairin, Rumen Dili Akademisi’ne (Rumencenin en yüksek otoritesi) hediye olarak sunduğu, yaklaşık 14.000 sayfadan oluşan 46 ciltten oluşan elyazmaları bulunmaktadır. Şiirlerinde doğaüstü, mitolojik ve tarihi temaları sıkça kullanır. Genel olarak eserleri, Alman felsefeci Arthur Schopenhauer’ın etkilerini taşımaktadır.

Konstantinos Kavafis’in “Şehir” adlı şiirinde söylediği gibi, “Bu şehir arkandan gelecektir.” Bu dize, Yaş Uluslararası Şiir Festivali’ne katılan her şairin aklında yankılanmıştır.