ABD ve İsrail’in düzenlediği saldırılar sonucunda hayatını kaybeden İran’ın ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney’in halefinin belirlendiği bildirildi. Yeni liderin isminin henüz açıklanmadığı ancak Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney olduğu iddiaları öne çıkıyor.

İran’daki ruhani lideri seçme yetkisine sahip Uzmanlar Meclisi’nin iki üyesi, bugün yaptıkları açıklamada, Ali Hamaney’in savaşın ilk gününde öldüğünü ve onun halefini seçtiklerini duyurdular.

Yeni liderin isminin kamuoyuna açıklanmadığı belirtilse de geçen hafta Mücteba Hamaney’in bu pozisyonu alacağına dair iddialar gündeme gelmişti. Bu kararın, Devrim Muhafızları’nın etkisiyle, Uzmanlar Meclisi’nin seçim toplantısından önce alındığına dair spekülasyonlar da mevcut.

Mücteba Hamaney kimdir ve neden bu kadar önemlidir?

Devrim Muhafızları ile yakın ilişkileri var

56 yaşındaki Mücteba Hamaney, kamuoyunda nadiren görünmesine rağmen İran’daki en etkili figürlerden biri olarak görülüyor. Resmi bir siyasi görevi olmamasına rağmen, Hamaney’in etkisi hissediliyor.

1979 yılında İran İslam Cumhuriyeti’nin kurulmasından on yıl önce, 1969 yılında Meşhed’de doğan Mücteba Hamaney, Devrim Muhafızları ile olan yakınlığıyla tanınıyor. Lise eğitimini tamamladıktan sonra, İran Devrim Muhafızları’na bağlı gönüllü gruplardan biri olan Habib Taburu’na katılarak, 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak savaşında görev aldı. Mücteba’nın bu deneyimi, İran’ın güvenlik yapısıyla kalıcı bağlar kurmasına yardımcı olduğu düşünülüyor.

1989 yılında babası Ali Hamaney, İslam Devrimi’nin lideri Ruhullah Humeyni’nin vefatından sonra bu göreve seçildi. Mücteba, Kum kentinde dini eğitim aldı ve babasının konumundan faydalanarak ülkenin dini liderleriyle bağlantılar kurdu. Ancak, üst düzey din adamları arasında yer almadığı ve Ayetullah ya da Mücahit unvanlarına sahip olmadığı da vurgulanıyor.

Mücteba Hamaney, kamuoyunda fazla görünmeden, babasının ofisinde gizli faaliyetler yürüttü. Sızdırılan Wikileaks belgeleri, 2000’li yılların sonunda ABD’li diplomatların onu “cübbelilerin arkasındaki güç” olarak tanımladığını ortaya koymuştu. Bu belgelerde, Mücteba’nın babasının telefonunu dinlediği ve kendi güç tabanını oluşturma çabasında olduğu iddiaları yer almakta.

Baskıcı politikaları devam ettirmesi bekleniyor

Eğer Mücteba Hamaney ülkenin yeni dini lideri olursa, babasının uyguladığı baskıcı politikaları sürdürmesi bekleniyor. 2009 yılında cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrası yaşanan protestoların bastırılmasında oynadığı rol, bu yönelimin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

New York Times’a konuşan John Hopkins Üniversitesi’nden İran uzmanı Vali Nasr, Mücteba Hamaney’in seçilmesinin sürpriz olacağını ifade ederek, “Uzun süredir halef olması planlanıyordu, ancak son iki yıldır bu planın rafa kaldırıldığı görünüyordu. Eğer seçilirse, Devrim Muhafızları’nın iktidarda olduğu anlamına gelir,” demişti.

İranlı muhaliflerin Londra merkezli yayın kuruluşu Iran International’a konuşan Ortadoğu Siyaset ve Bilgi Ağı (MEPIN) Müdürü Dr. Eric Mandel, Mücteba Hamaney’in Tahran rejiminde önemli bir aktör olduğunu belirtirken, Devrim Muhafızları ile olan derin ilişkilerine dikkat çekti:

“Eski dini lider Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney, uzun zamandır Tahran’da perde arkasında faaliyet gösteriyor ve İslam Devrimi Muhafızları ile güçlü bağlar kurarak rejimin iktidar yapısındaki etkisini pekiştirmiştir. Rejimin baskı politikalarının mimarlarından biri olarak görülmektedir.”

Mücteba Hamaney’in yeni lider olması yönündeki haberlerin ardından, İsrail’den yeni bir tehdit geldi. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, geçtiğimiz hafta X hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, “Seçilen her lider, ortadan kaldırılması gereken bir hedef olacaktır. Adı veya nerede saklandığının hiçbir önemi yok,” ifadelerini kullandı.

DW, AP / JD, MUK