ABD Yüksek Mahkemesi, Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nın (IEEPA) Başkan’a tarife uygulama yetkisi vermediğine karar verdi.

Mahkeme, Başkan Donald Trump’ın 1977 tarihli IEEPA’ya dayanarak hayata geçirdiği geniş kapsamlı gümrük tarifelerini iptal etti. Cuma günü yapılan oylamada 6’ya 3’lük bir çoğunlukla alınan kararda, Trump’ın bu yasayı kullanarak tek taraflı olarak ithalat vergileri getirmesinin yetki aşımına neden olduğu belirtildi.

Kararın yazarı Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts, daha önceki bir içtihada atıfta bulunarak, “Başkan, olağanüstü yetki iddiasını haklı göstermek için Kongre’den açık bir yetkilendirme sunmak zorundadır. Ancak bunu başaramamıştır” açıklamasında bulundu.

Trump, ithal ürünlere uygulanan vergileri, ikinci başkanlık döneminin başlangıcından itibaren ekonomi ve dış politikanın temel unsurlarından biri haline getirmişti. Bu tarifeler, birçok ticaret ortağı ile gerginlik yaratan ve küresel piyasalarda belirsizlik oluşturan bir ticaret savaşının merkezinde yer aldı.

Dava, tarifelerden etkilenen şirketler ile çoğunluğu Demokrat yönetim altında olan 12 ABD eyaletinin açtığı hukuki başvurular sonucunda Yüksek Mahkeme’ye taşındı. Alt mahkemenin Trump aleyhine verdiği karar, Yüksek Mahkeme tarafından da onaylandı.

Yetki tartışması: Başkan mı, Kongre mi?

ABD Anayasası, vergi ve gümrük tarifesi koyma yetkisini Kongre’ye verirken, Trump, Kongre onayı olmadan IEEPA’yı kullanarak neredeyse tüm ticaret ortaklarına karşı tarifeler uyguladı. IEEPA, başkana ulusal acil durumlar sırasında ticareti düzenleme yetkisi tanıyor; ancak yasa metninde tarifelere açık bir referans bulunmuyor.

Trump, IEEPA’yı bu şekilde kullanan ilk ABD başkanı olarak kayıtlara geçti. Daha önce bu yasa genellikle düşman ülkelere yaptırım uygulanması veya varlıkların dondurulması gibi durumlarda kullanılıyordu.

Milyarlarca dolarlık gelir ve iade ihtimali

Trump yönetimi, söz konusu tarifelerin önümüzdeki on yılda ABD’ye trilyonlarca dolarlık gelir sağlayacağını iddia ediyordu. Hükümet, 14 Aralık’tan bu yana tahsil edilen tarife gelirlerine dair güncel veri paylaşmadı. Ancak Penn-Wharton Bütçe Modeli ekonomistlerine göre, IEEPA kapsamında toplanan gümrük vergileri 175 milyar doları geçmiş durumda. Mahkeme kararının ardından bu tutarın iade edilmesi gerekebileceği ifade ediliyor.

ABD Kongre Bütçe Ofisi, mevcut tüm tarifelerin yürürlükte kalması durumunda yıllık yaklaşık 300 milyar dolarlık gelir bekliyordu. Hazine Bakanlığı verilerine göre, 30 Eylül’de sona eren 2025 mali yılında net gümrük vergisi gelirleri 195 milyar dolar ile rekor seviyeye ulaştı.