Yüksek vergiler ve düşük alım gücü gibi ekonomik zorluklar, Türkiye’de vatandaşların kaçak alışverişe yönelmesine sebep olmaktadır. Durum o kadar ciddileşmiştir ki, sigara kaçakçıları, en basit çıraklardan kurye hizmeti sunarak müşterilerin kapısına kadar ürün teslimatı yapma aşamasına gelmiştir. Halk sağlığı uzmanları, bu kaçak ürünlerin toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğini belirtirken, ilgili tekel bayi dernekleri ise bu durumun beraberinde getirdiği devletin vergi kaybına dikkat çekmektedir. Türkiye’de yaklaşık olarak 20 milyon kişi düzenli sigara kullanmakta olup, yıllık sigara pazarı ise 15 milyar dolarlık bir büyüklüğe ulaşmıştır. Hemen hemen her gün yeni bir sigara zammıyla karşılaşmak mümkünken, 2020 yılında ortalama sigara fiyatı 16 lira iken bugün, yüzde 400’lük bir artış ile 80 liraya yükselmiştir. İktidar, bu zamların sigara kullanımını azaltma amacı güttüğünü savunsa da, bu durumun sigara kullanıcılarını kaçak sigara ve yasaklı elektronik sigara ürünlerine yönelttiği gözlemlenmektedir.

Yasadışı yollarla satılan ve Vazol, IQOS, Puf gibi isimlerle bilinen elektronik sigara ürünleri, Türkiye’de resmi olarak satışı yasak olmasına rağmen ülke genelinde geniş bir satış ağı bulunmaktadır. Kaçakçılar, WhatsApp gibi iletişim uygulamaları üzerinden müşterilere ulaşarak, bu ürünleri kapıya kadar teslim etmektedir. Ürünlerden birini temin eden Bahar K., durumu şöyle ifade etmiştir: “Kullandığım sigara 83 liraya çıktı. Her gün yeni zam duyunca artık bıktım, buna geçtim.” Tekel Bayileri Yardımlaşma Derneği Başkanı Erol Dündar, bu yasaklı ürünlerin pazar payının son yıllarda hızla arttığını vurgulamış, iki yıl önce pazardan yalnızca yüzde 5 pay aldıklarını belirtirken, bu oranının artık yüzde 20’ye ulaştığını ifade etmiştir.

Vergi Politikalarının Etkileri

Vergi sisteminin büyüklüğü, bir paket sigarada bulunan 20 dal sigaranın 16’sının sadece vergi payı olduğunun altı çizilmiştir. Erol Dündar bu duruma şu şekilde değinmiştir: “Talep o kadar fazla ki eve servis yapıyorlar. Bizim müşterimiz yüzde 30 düştü, kaçakçılarınki arttı. Bu elektronik aletler gençler arasında da çok popüler, biz yasal teamüllere uyup çocuklara satmıyoruz ama kaçakçı yasa dinlemiyor.” Dündar, sigaradaki vergi politikalarının kaçakçılara yeni müşteriler kazandırdığını ve mevcut durumun kontrol altına alınması gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Türkiye’de kaçak sigara ve elektronik sigara pazarında yaşanan bu gelişmeler, ekonominin güvensizliği ve yetersiz alım gücüyle birleştiğinde, sonuçların ne kadar kötü olabileceği konusunda ciddi endişelere yol açmaktadır. Vergi politikalarının gözden geçirilmesi ve daha etkili bir denetim mekanizmasının kurulması, hem halk sağlığı açısından hem de devletin vergi gelirleri açısından hayati bir önem taşımaktadır. Aksi takdirde, kaçakçılığın normalleşmesi ve toplum sağlığını tehdit eden ürünlerin yaygınlaşması kaçınılmaz olacaktır.