Metin Akdemir

“Uzaylılar Burada Hoş Karşılanır”*

İzmir Alsancak’ta 2010 yılından bu yana alternatif kültür ve bağımsız müziğin önemli merkezlerinden biri olan Zerdüşt Bar, 16 yıl süren faaliyetlerine bir ara verdi. Bu süreçte kentin gece yaşamının geçirdiği sosyokültürel dönüşüm, ekonomik krizlerin bağımsız mekânlar üzerindeki etkisi ve artan tek tip sosyalleşme pratikleri, alternatif mekânların şehir hafızasındaki yerini sorgulanır hale getiriyor. Zerdüşt’ün geçmişten bugüne hikâyesini, alternatif müzik sahnesinin karşılaştığı zorlukları ve mekânın geleceğini Pejman Mehdizadeh, Metin Akdemir’e anlattı.

– Zerdüşt yıllar boyunca sadece bir bar olmanın ötesine geçerek punklar, LGBTİ+ bireyler, yalnızlar ve gece insanlarının buluştuğu bir sosyal alan haline geldi. Sence bir mekânı “mekân” olmaktan çıkarıp hafıza alanına dönüştüren unsurlar nelerdir?

Zerdüşt bunu başarıyordu, fakat benim için bu durum başlangıçta özel ya da bilinçli bir tasarım değil, daha ziyade doğal bir gelişim süreciydi.

Geldiğim yerlerde insanlar genellikle “biz” ve “onlar” olarak ayrılırdı; yani halk ve sistem. Rejim, tahammül edemediği herkesi aynı gruba dahil ederdi. Kadın sesinin bastırılması, sadece müzikle ilgili değil; klasik müzik sanatçısından sinemacıya, metal müzisyenine kadar farklı yaşam tarzına sahip herkes aynı noktaya itilirdi.

Zerdüşt’te farklı insanların bir araya gelebilmesinin nedeni de belki buydu. Punklar, lubunyalar, yalnızlar ve rockçılar burada sadece aynı mekânda bulunmadı; zamanla birbirleriyle etkileşime geçmeye başladılar.

2017’ye kadar elektronik müzik çalarken çekiniyordum; çünkü bu tarzın “uyuşturucu müziği” olarak algılanacağından korkuyordum. Ancak 2022’de rock müzik dinleyicileri DJ’in önünde yerlerini almıştı.

Zerdüşt’ün kapısındaki “Uzaylılar burada hoş karşılanır” ifadesi aslında mekânın ruhunu özetliyordu. Kendini dışlanmış hisseden herkes için içeride bir yer vardı. Bir mekânın hafızası, böyle bir anlayışla şekilleniyor.

– Alsancak’ın 2000’lerden günümüze geçirdiği dönüşümü en iyi şekilde izleyenlerden birisin. Bugün o döneme döndüğünde semtin kültürel olarak en büyük kırılma anı neydi?

Alsancak’ı 2004’ten beri yakından takip ediyorum. O dönemde turizm ve gece hayatıyla iç içe ciddi bir rehberlik yapıyordum. O günden bugüne eğlence anlayışı değişse de temel yapı uzun süre aynı kaldı.

Bana göre, bu dönemlerde eğlence kültürü “Behzat Ç. barı” gibi bir yapıya sahipti; Bodrum’dan Tekirdağ’a kadar benzer, masum ve klasik bir bar kültürü hüküm sürüyordu. Zerdüşt bu durumun dışında kalıyordu.

Asıl kırılma, insanların sosyalleşme biçiminde meydana geldi. Eskiden barlarda siyaset, memleket meseleleri konuşulurdu; insanlar birbirine ilgi duyar, korksalar bile bir temasta bulunurlardı.

Günümüzde ise bar, kahve dükkanı ya da nargile kafesi fark etmeksizin, sosyalleşenlerin çoğu benim “NPC kültürü” dediğim duruma dönüşmüş durumda. Mekânda varlar ama etkileşimde değiller. Herkes mükemmel görünmeye, kimseye güvenmemeye ve açık vermemeye odaklanmış durumda.

Bu durum tek bir nedenden kaynaklanmıyor elbette. Ekonominin sert bir şekilde bozulması ve döviz kurlarının yükselmesi insanları şoka uğrattı. Kılıçdaroğlu’nun seçim süreci ile bu umutsuzluk hissi daha da derinleşti. Bunu sürekli besleyen sosyal medya ise önemli bir etken. Eğer tek bir suçlu atfetmem gerekse, sosyal medya derdim.

– Son yıllarda sıkça konuşulan gentrifikasyon, yüksek kiralar ve “yeni nesil” işletmecilik anlayışı alternatif gece hayatını nasıl etkiledi? Şehir kimler için yeniden dizayn ediliyor?

Bu sorunun cevabını biraz önceki soruda vermiştim ama eklemek gerekirse; esnaf olarak herkes kendini kurtarma çabasında. Gereksiz bir telaş içinde olduklarını düşünüyorum.

2010 yılında Zerdüşt’te biranın fiyatı 4,5 TL’ydi. Şu anda aynı mekânda aynı bira 220 TL. Doların hızlı yükselişinin etkisi 2021’de kendini gösterdi; o dönemde fiyatlar 18 TL civarındaydı.

Bana göre, bir işletme zam yapınca diğerleri de onu takip ediyor. Ardından devlet de harç ve vergileri artırıyor. Dolayısıyla her şey birbiriyle etkileşim halinde ilerliyor.

– Zerdüşt